ما به مقوله ی حفظ قرآن به عنوان یک روش کاملاً علمی و پزشکی می نگریم و تاکید می کنیم که این امر، عملی کاملاً فنی است و عوامل بسیار زیادی در موفقیت حافظ تاثیر گذار است. حفظ قرآن یک کار سنگین مغزی است، لذا سلامت مغز و سالم نگه داشتن آن از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. به گفته ی پزشکان یکی از ده راه مهم جهت حفظ سلامتی در بدن، سلامت مغز است و برای این مهم راه کارهایی هم پیشنهاد شده که  متناسب با بحث به برخی از آنها اشاره می کنیم. تاکید می کنیم: اگر سالهاست که از درس و بحث دورید ، یا مدتها کار مغزی نکرده اید، پس از مطالعه ی موارد مذکور و مشورت، شروع به حفظ قرآن نمایید تا دچار خستگی های زودرس نشده و مجبور به رها کردن حفظ نشوید. رعایت نکردن اصول حفظ، منجر به خستگی های مفرط شده و گاهی سلامت جسمی و روحی حافظ را به مخاطره می اندازد؛ به دفعات  دیده شده که حفاظی علیرغم علاقه ی شدید به قرآن و حفظ آن، مجبور به رها کردن حفظ شده اند. اصول و شرایط حفظ قرآن 1. انگیزه و اراده : همانطور که می دانید، انگیزه شرط اول انجام هر کار است و اگر عزم کافی که بعد از شناخت و تعیین انگیزه ی انجام کار به وجود می آید، نباشد، کار به اتمام نخواهد رسید. به منظور بالابردن انگیزه و تقویت عزم راسخ برای امر حفظ، توجه به چند نکته ی مهم، ضروری است.

رعایت کردن مسائل معنوی، یکی از عمده ترین راههای تقویت انگیزه است.

درک، فهم و توفیق در حفظ قرآن کریم، بدون طهارت باطنی و ظاهری ممکن نیست، چنانکه خداوند متعال می فرماید: « لا یمسه الا المطهرون»[1]. حداقل مرتبه ی طهارت، داشتن وضو و مرتبه ی بالاتر از آن پاک کردن قلب و جان از پلیدی ها و منکرات است.

حفظ قرآن یک امر معنوی است و نوری است که وارد قلب حافظ می شود و اگر ظرف دل انسان آماده نباشد، هرگز پذیرای این نور نخواهد بود (همانطور که اگر معده سالم نباشد، پذیرای بهترین غذاها نخواهد بود) . مهمترین مسأله در امر حفظ و موفقیت در آن، دوری از گناهان و انجام واجبات است. این نکته قابل ذکر است که شاید برخی با خود بگویند:"ما که گنه کاریم پس ما را با قرآن کاری نیست"؛ بد نیست بدانیم که این جمله از وسوسه های شیطان است و با این ترفند قصد دور کردن انسانها از قرآن را دارد. پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: "جلای قلوب شما قرآن است و اگر می خواهید گناهانتان بخشیده شود، زیاد قرآن بخوانید". در واقع حافظ با شروع حفظ قرآن، موجبات غفران الهی و دوری از شیطان را فراهم می آورد. البته ذکر این نکته نیز ضروری است که اعمال ما در کسب توفیقات، نقش به سزایی دارند. لذا پس از آنکه عزم خود را جزم نمودید بر خداوند متعال توکل نمایید[2]، هرچند انجام امور انسان، همه مشروط به عنایات خداوندی است، اما او نصرت و فضل خود را به داشتن عزم و تصمیم از سوی انسان منوط فرموده است. در کسب عنایات ربوی دعا[3] بسیار مؤثر است.[4] استمداد از خداوند متعال و نماز اول وقت بسیار مفید و کارگشاست. همچنین اهدا کردن ثواب هر تلاوت سوره و یا حفظ آن، به پیشگاه مقدّس یکی از اهل البیت (ع)، درخواست جهت دعا کردن برای فرد و کمک طلبیدن از آنان برای موفقیت، بسیار بسیار ره گشا و مشگل گشاست.

رسیدن به آرامش و کسب آن، یکی از قویترین انگیزه هاست.

رسیدن به آرامش و درک زندگی پاک، یکی از مهم‌ترین اهداف آفرینش انسان است. خدای رحمان به ما عقل، چشم، گوش و مهمتر از همه، پیام‏هایش را عنایت فرمود تا« آرامش و زندگی پاک » را تجربه کنیم:

« ألا بذکر الله تطمئن القلوب».[5] بدون خدا، زندگی رنجی است بی پایان، « وَ مَنْ أعْرَضَ عَنْ ذِکْری فَإِنَّ لَهُ مَعیشَه ضَنْکاًً»[6] « کسانی که به خدا ایمان آورده و ایمان خود را به ظلم نیالوده‌اند ، دارای ایمنی و مصونیت اند و آنان هدایت یافتگان واقعی هستند»[7].

بنیامین راش، پدر روان‌پزشکی آمریکا می‌گوید: «دین آن قدر برای پرورش و سلامت روح آدمی ‏اهمیت دارد که هوا برای تنفس».[8]

یونگ (روانکاو) می‌گوید: «در مورد بیماران روحی که از ۳۵ سال به بالا داشته اند، حتی یک نفر یافت نمی‏شود که مشکل روانی او در آخرین مرحله ی تحلیل، به ایمان مذهبی مربوط نگردد و بهتر است بگوییم که هر فرد از آنان، به علت فقدان ِ آن چه که دین  به اشخاص می‏دهد ، بیمار شده‏اند و هیچ کس از آن ها که نظر دینی و مذهبی خویش را باز نیافته اند ، واقعاً درمان نشده‏اند».[9]

امام علی علیه السلام می‌فرماید: « تقوا، داروی بیماری دل‏های شما و شفای مرض بدن‏های شماست».[10]

امام کاظم علیه السلام می‌فرماید: « لقمان به پسرش گفت: دنیا ، دریای ژرفی است که افراد بسیاری در آن غرق شده‏اند و تقوا و پرهیزکاری، کشتی توست. آن کشتی‌ای که آکنده از ایمان باشد، بادبان‏های آن توکل به خدا، پاسدارش عقل، ناخدایش علم، سکان آن، بردباری و تحمل است»[11]. زندگی، قانون دارد. خوشبختی، با فهم و رعایت قانون ِ زندگی و سیه‌روزی، با نادیده انگاشتن قانون زندگی، حاصل می‌شود. موفقیت‏ها به بخت و اقبال وابسته نیست، بلکه زندگی پاک را با احترام به قوانین، می‌توان در آغوش کشید.

جوانان، دانشجویان و استادان بزرگوار، باید بدانند که دنیای  امروز، برای کسب موفقیت کامل و آرامش واقعی، حرف زیادی ندارد و طی دو یا سه قرن گذشته ، برخی از دانشمندان تربیتی و روان‌شناسان غربی توانسته‏اند به برخی از قوانین آن – به گونه‌ای ناقص – پی ببرند اما قرآن و عترت، 1400 سال قبل، آن هم با رعایت همه عرصه‏های زندگی و باور به سرای ابدی، دقیق‌ترین قواعد را برای درک یک زندگی پاک، بیان کردند، « من عمل صالحاً من ذکر و أنثی فهو مؤمن فلنحیینه حیاه طیبه».[12]

تقویت اراده در انجام برنامه‏ها، گام بعدی است.

شخص با اراده کسی است که وقتی درباره ی کاری، به خوبی تأمل کرد و آن را نافع دانست، تصمیم به انجام آن می‏گیرد و با فعالیت و ثبات قدم، آن را به اجرا در می‏آورد[13] و در مقابل، فرد سست اراده ، با کمترین مشکلی، از انجام دادن کار، دلسرد شده، دست از تلاش بر می‏دارد.شخص با اراده، کسی است که دارای هدفی معقول است و تا موقعی که به آن نرسیده، از تعقیب آن باز نمی‏ایستد و مشکلات و موانع روانی یا مادی، به اراده و عزم او لطمه نمی‏زند و از پیشرفتش، جلوگیری نمی‏کند.

در اینجا راهکارهایی جهت تقویت اراده بیان می شود:

1. تعیین هدف یا اهداف

2. شناخت توانایی‌‏ها و استعدادها

3. برنامه‌‏ریزی

4. اصل تلقین یا خودگویی‏های مثبت

5 . تدریجی بودن تقویت اراده                                                            

تعیین هدف یا اهداف:

اولین گام در تقویت اراده، داشتن یک انتخاب درست است. انتخاب غلط در زندگى، موجب از بین رفتن آرامش مى شود. برخى کارشناسان مسائل اجتماعى معتقدند که بسیارى از مشکلاتى که در زندگى افراد پیش مى آید، به دلیل نوع غلط انتخاب ها در زندگى آنان است و دغدغه هاى فکرى و نداشتن آرامش در زندگى به دلیل نوع گزینش مسائل فردى و اجتماعى آنها است. اگر انتخاب ها در زندگى شفاف و منطقى باشد و ریشه در واقعیت هاى روانى، فکرى و جسمانى فرد داشته باشد، بسیار راحت مى توان زندگى کرد.[14]

آنان تأکید مى کنند: بسیارى از مشکلاتى که براى خود و اطرافیان ایجاد مى کنیم، مشکلات خود ساخته است و براى از بین بردن این گونه مشکلات باید تلاش کنیم که گزینش هاى شخصى ِمان در ارتباط با دیگران صحیح باشد؛ این مسأله بسیارى از مشکلات را کاهش مى دهد و در نتیجه افکار مثبت، تقویت مى شود.

بسیارى از مشکلات انسان ها در زندگى به خاطر جهل است، اگر افراد بتوانند رفتارهاى خودآگاهانه را در خویش تقویت کنند، راحت تر مى توانند زندگى کنند. یکى از دلایلى که موجب مى شود انسان در زندگى احساس رضایت نداشته باشد، توقعات غیرمنطقى است. گاهى افراد به مسائلى فکر مى کنند که ساز و کار ِرسیدن به آن، در آنها وجود ندارد و همین توقعات بیجا، ممکن است مشکلات فراوانى براى آنان به وجود آورد. براى خوب زیستن باید بتوانیم فشارهاى روانى و روحى خود را خوب مدیریت کنیم. زندگى پر از مسائل و مشکلات اقتصادى، فرهنگى، اجتماعى و … است و مهم این است که افراد با ساز و کارهاى مناسب این مسائل را مدیریت کنند.

با ایجاد راهکارهاى مناسب به طور حتم مى توان با تفکرى خلاق در زندگى موفق بود و خوب زندگى کرد؛  باید در نظر داشته باشیم زندگى به معناى مبارزه اى دائمى و تلاش مستمر براى حل مسائل است، آن هم در جهان بحران زده و پر مسأله ی امروزی. تا وقتى زنده هستیم مسأله وجود خواهد داشت، پس یاد بگیریم که:

· مسائل را خودمان حل کنیم.

· مشکلات و بحران  ها و ناکامى ها را فرصتى براى یادگیرى و توسعه ی فردى تلقى کنیم.

· بیاموزیم که چگونه در بحران غرق نشویم و انرژى و توانایى خود را از دست ندهیم.

· مهارتِ یادگیرى را بیاموزیم. در جهان پرتحول دیجیتالى، مهارت ها و دانش ها به سرعت منسوخ مى شوند.

· به جز یادگیرى علم، راه و رسم مهارت آموزى سریع و اثربخش را نیز بیاموزیم.

· انطباق و سازگارى خلاق با شرایط تازه و تحول یافته را داشته باشیم.

· در شناسایى مستمر قابلیت هاى درونى، شکوفاسازى آن و تبدیل آن ها به مهارت لازم براى کار و زندگى تلاش کنیم.

از نظر علمى ثابت شده است که اعتقاد به مبدأ هستى و معنویات باعث آرامش در افراد مى شود و بسیارى از کارشناسان بر عنصر معنویت و دین براى خوب زندگى کردن توجه دارند.[15]         

لذا پس از شناخت انگیزه، داشتن یک انتخاب ایده آل و داشتن آرامش در طول مسیر کمک شایانی به پیشبرد فرد در رسیدن به هدف دارد.[16] انسان باید ابتدا هدف و یا اهداف خود را در زندگی و یا کاری که می‏خواهد انجام دهد، به طور دقیق و مشخص، ترسیم کند. طبیعی است که این هدف، باید شفاف، معقول، قابل دست‌ یابی، بدون افراط و تفریط ، مطابق توان و استعداد خود و واقع‌بینانه باشد نه بلندپروازانه و خارج از توانایی‌‏های شخص؛ در غیر این صورت، وقتی با مشکلات و موانع سختی رو‌به‌رو شود، ناامید و دلسرد شده، از ادامه ی کار، منصرف می‏‏شود و خود را ناتوان و بی‌‏اراده می‏بینید

· شناخت توانایی‌‏ها و استعدادها:

همه ی ما در وجود خود، از استعدادهایی برخورداریم . کافی است این نیروها را بشناسیم و برای رسیدن به هدف، آنها را به کار گیریم.

· برنامه‌‏ریزی:

باید برای تمام کارها و فعالیت‌‏های شبانه‌روزی، برنامه‌‌ای مدون و منظّم داشته باشید. بدین منظور از جدول برنامه ریزی استفاده کنید که در ستون افقی آن، ساعات شبانه‌روز و در ستون عمودی، ایام هفته را یادداشت و تمام کارهای روزانه (خواب، استراحت، ورزش، مطالعه) را در آن درج کنید و هر فعالیتی را در زمان خاص خود ، در جدول بنویسید و هیچ زمانی را بدون کار ، خالی نگذارید. هر روز صبح با نگاهی به آن برنامه، به اجرای دقیق آن بپردازید و شب‏ها، قبل از خواب، آن را محاسبه و ارزیابی کنید. شایسته است همچون یک محاسبه‌‏گر جدی و قاطع ، فعالیت‏های روزانه و میزان موفقیت خود در انجام دادن آن ها را بررسی کنید و در صورت موفقیت، خود را تشویق و در صورت تخلّف و سهل‌‏انگاری در اجرا، خود را تنبیه کنید.[17]

· اصل تلقین یا خودگویی‏های مثبت:

گفتن، باور داشتن است. وقتی می‏گوییم من آدم شکست خورده‌ای هستم، بی‌استعدادم و عوض شدنی نیستم، در واقع، حکم محکومیت خود را صادر می‏کنیم. روان‌شناسی شناخت، به ما چنین می‏گوید: دستور دادن، فرایندِ شدن است و ما را، دستورات می‏سازند. ما همواره با خودمان حرف می‏زنیم و هفتاد درصد (۷۰%) وقت‌مان با گفت‌وگو سپری می‏شود، حتی زمان خواب؛ ما همان می‏شویم که با خود حرف می‏زنیم. سعی کنید دستورات خوبی به خودتان بدهید. شما با خودتان چه می‏گویید؟ فرهنگِ ذهن و زبان شما، مثبت است و نیروزا، یا منفی است و نیروبر؟

آجر‏های بنای هستی‌مان را، طرز تفکرمان می‏سازد و اگر بخواهیم در دنیای‌مان اتفاق زیبایی بیفتد ، گام اول ، تغییر در نگاه و بینش ماست. با تغییر نگاه، ایده‌آل‏ها و اهداف زندگی‌مان به درستی شکل می‏گیرند و آن گاه گام دوم، یعنی تلاش مستمر و انتخاب‏های عالی و فرداساز، در دنیای ما رخ خواهد داد؛ «إن الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بأنفسهم».

نگرش‏ها و اندیشه‏های ما، مهم‌ترین عامل تغییر به شمار می‏آیند. نود درصد (۹۰%) تغییرات خوب و بد زندگی‌مان، به نوع نگرش ما به رخدادهای زندگی بستگی دارد و ده درصد (۱۰%) آن به وقایع بیرونی وابسته است.

ادیسون می‏گوید: «مشکل افرادی که شکست خورده‏اند و دست از تلاش بر‌داشتند، این بود که نمی‏دانستند که در یک قدمی ‏پیروزی‏اند.» و می‏گفت: «راز توفیقم این بود که هرگاه برای باز کردن دری تلاش می‏کردم و باز نمی‏شد ، بارها و بارها تلاش می‏کردم و با خود می‏گفتم: حتماً این کلید ، درب را در صدمین بار، باز خواهد کرد.»

· تدریجی بودن تقویت اراده:

برای به دست آوردن اراده‏ای قوی و محکم، باید به تدریجی بودن آن و نیاز آن به تمرین، توجه داشت. گمان نکنید می‏توانید به طور دفعی و بدون تلاشی درخور، به آن دست یابید. بنابراین، به راهکارهای عملی زیر توجه کرده، به آنها پای‏بند باشید:

· هر روز صبح حداقل بیست دقیقه، به طور مرتب و در ساعتی معین ورزش کنید.

· صبح‏گاهان، هر زمان که بیدار شدید، بی‌‏درنگ برخیزید و از رختخواب بیرون روید، حتی اگر خواب‌آلودگی مزاحمتان است، از اتاق بیرون روید و قدری نرمش کنید تا خواب‌آلودگی از بین برود.

· در صورت امکان، چند دقیقه قبل از اذان صبح از خواب بیدار شده، نماز شب بخوانید و اگر در آن وقت بیدار نشدید، قضای آن را به جا آورید.

· مقید باشید هر روز تعداد آیات معینی از قرآن را تلاوت کنید (حداقل ۳۰ تا ۵۰ آیه) و در صورت تمایل، در هفته‌‏های بعد، بر میزان آن بیافزایید.

· ترک گناه و مخالفت با هواهای نفسانی، نقش بسیار مؤثری در تقویت اراده و نهادینه کردن آن در درون انسان دارد.

· هرگز در کارها، ناامید نشوید و با حالتی تهاجمی، برای پی‌گیری و به انجام رساندن کارهای ناقص و ناموفق، تلاش کنید.

· کارهایی را که به عهده می‏گیرید، ناتمام رها نکنید و آن ها را به نحو احسن و تا رسیدن به نتیجه مطلوب، ادامه دهید و از پراکنده کاری و آشفتگی در کارها که موجب به هم ریختگی نظام فکری می‏شود، بپرهیزید و به فعالیت‏های خود، تمرکز و انسجام ببخشید.

· همواره بر خداوند، توکل کرده و در همه ی امور، از او استمداد جویید.[18]

[1] .« قرآن را جز پاکان درک  نخواهند کرد.» واقعه/79

[2] . « و چون تصمیم گرفتی بر خدا توکل کن» آل عمران/159

[3] . « بگو اگر دعای شما نباشد، پروردگارم هیچ اعتنایی به شما نمی کند» فرقان/77

[4] . در جلد چهارم کتاب اصول کافی، بابی به نام باب الدعا فی حفظ القرآن وجود دارد،علاقه مندان می توانند به آن مراجعه نمایند.  

[5] . رعد، آیه ۲۸.

[6] . طه، آیه ۱۲۴.

[7] . انعام، آیه ۸۲.   

[8] . مجله پیوند، ش ۲۵۷، ص ۳۴.

[9] . موسوی لاری، رسالت اخلاق در تکامل انسان، ص ۱۷۰.

[10] . نهج البلاغه، خ ۱۹۸.

[11] . کلینی، اصول کافی، ۱، ۱۹.

[12] . نحل، آیه ۹۷

21 . نیروی اراده نیرویی باطنی برای اتخاذ تصمیمات، اقدام به کار، اداره و انجام اهداف و وظـایـف است.

[14] . دکترعلم الهدى، کارشناس روانشناسی.

[15] . نویسنده : هدى هاشمى

[16] .به پیوست شماره ی یک، انتهای جزوه مراجعه نمایید.

[17] . تجربه  نشان  می دهد، کسانی که برنامه های فوق را در مرحله ی عمل و کتبی اجرا نمو ده اند، موفقیت شایانی کسب نموده اند.

[18] . محمدرضا احمدی، پرسش‏ها و پاسخ‏ها، دفتر هفتم . منبع : بر گرفته از نشریه ی پرسمان

3137 :تعداد دفعات بازید



 بخشها
 
© 2010 Quran-Times team, All Rights Reserved.